Nieuws

Ethiek tijdens de lunchpauze

04 december 2014

Ethiek op een luchtige manier bespreken, zonder dat je er veel tijd voor hoeft uit te trekken. Dat is het doel van het ethiekspel dat bij De Hoogstraat Revalidatie werd ontwikkeld. Het spel kan bijvoorbeeld tijdens de lunch gespeeld worden. De gebruikers zijn enthousiast, want het ethiekspel is concreet, herkenbaar en leuk.
 
Ethiekspel

‘Een collega speelt onder werktijd vaak spelletjes op haar mobiel. Wat vind en doe je?’ Zomaar één van de vele lastig te beantwoorden vragen uit het ethiekspel.

Bij het woord ‘ethiek’ denken mensen snel aan kwesties van leven of dood. Maar het gaat veel vaker om kleine dingen. ‘Ethiek is het denken over het juiste handelen in situaties waar geen duidelijk en eenduidig antwoord voorhanden is’, vertelt Nienke Uniken Venema, kwaliteitsadviseur bij De Hoogstraat. Zij is daar ook lid van de ethische commissie, die het spel ontwikkelde. ‘Binnen de revalidatiesector komen veel ethische dilemma’s voor. Vaak moet je kiezen tussen twee oplossingen, die misschien niet optimaal zijn. Op basis waarvan doe je dat? Waarom geef je een revalidant die dat nodig heeft wat extra aandacht, maar laat je anderen wachten? Hoe ga je om met twee revalidanten die ruzie hebben? Dat zijn dingen die er heel erg toe doen in het werk, terwijl er eigenlijk nooit tijd voor wordt genomen om ze met enige distantie te bespreken. Met dit spel kijk je eens van een afstand naar je eigen handelen.’

Facebook
Het ethiekspel heeft een speelbord en twee soorten kaarten: dilemmakaarten en integriteitskaarten. De dilemmakaarten beschrijven een concrete situatie. Bijvoorbeeld: ‘Een revalidant geeft je als dank voor de behandeling 75 euro. Je weet dat één van je collega’s dat ook gekregen heeft. Wat doe je?’ Uniken Venema vindt dit een leuk dilemma: ‘Omdat het in de praktijk regelmatig gebeurt, en omdat mensen er heel wisselend mee omgaan. Er zijn geen specifieke regels over. Volgens mij is er maar één ding echt belangrijk, namelijk dat je er open over bent. Maar dat is dan weer mijn norm. Een ander interessant dilemma is of je vrienden wordt met een revalidant op Facebook. Het beleid bij onze organisatie is dat je daar goed over moet nadenken, en daar nodigt zo’n kaart je toe uit.’ Het is bij de dilemmakaarten de bedoeling dat de speler een open antwoord geeft, zo mogelijk vanuit het perspectief dat op het vakje staat waarop hij al spelend is aangeland. Bijvoorbeeld dat van de behandelaar of de manager. De integriteitskaarten zijn vaak wat algemener en abstracter van aard, en stellen gesloten meerkeuzevragen. Zoals: ‘Een calamiteit thuis vraagt van je om twee dagen vrij te nemen. Je hebt echter nog maar net genoeg vakantiedagen om met de kerst vrij te kunnen zijn. Wat vind/doe je?’ Dan volgen vier antwoordmogelijkheden, van je ziek melden tot overleggen met de leidinggevende. Ook hier is het gekozen antwoord vooral een aanleiding om met elkaar in gesprek te gaan.

Perspectieven
‘En dat werkt’, vindt Mattijs Alsem. Hij is revalidatiearts in opleiding, en werkt momenteel bij De Hoogstraat. ‘Ik leerde het spel kennen tijdens een lunchdemonstratie door de makers, en vond het een erg leuke manier om over ethische kwesties na te denken.’ Daarom stelde Alsem voor om het met de artsen en arts-assistenten te spelen. ‘We hebben er een onderwijsuur van gemaakt. We begonnen met een korte inleiding over de ethische aspecten van ons werk, en speelden vervolgens het spel. Dat beviel goed omdat het heel toegankelijk is en je eigenlijk direct in discussie bent over de kwesties die op de kaartjes staan.’

De artsen vonden het daarbij interessant om vanuit verschillende perspectieven over de vragen na te denken. ‘Zo realiseerden we ons tijdens het spel beter dat verpleegkundigen en therapeuten doorgaans meer en directer contact hebben met revalidanten. Ze noemen hen bijvoorbeeld sneller bij de voornaam en ze moeten lastige dingen doen, zoals hen motiveren om de therapie serieus te volgen. Daarom zullen zij eerder vriendschappelijk getinte relaties met revalidanten ontwikkelen, en dat zal dus ethische vragen rond de mate van professionele distantie met zich meebrengen. Zo heeft ieder beroep zijn eigen dilemma’s en het is goed om daar onderling begrip voor te hebben, zodat je er ook als team op kunt inspelen.’

Ethisch beraad
Ethiek wordt te vaak nog beschouwd als een zaak van de ethische commissies die bij de meeste revalidatie-instellingen actief zijn, zegt kwaliteitsadviseur Uniken Venema: ‘Zo’n commissie denkt mee over protocollen: hoe ga je als organisatie om met euthanasie, of met het overlijden van een revalidant?’ Ook denken we desgewenst mee bij ethische vragen die spelen op een afdeling. Bij De Hoogstraat doen we dat in de vorm van een ‘ethisch beraad’, een gestructureerde manier om ethische thema’s te bespreken. Het gaat dan vaak om behoorlijk zware en ingewikkelde situaties, zoals de omgang met een revalidant die telkens het conflict opzoekt, maar ook heel kwetsbaar is. Of met een revalidant die voortdurend buitenproportioneel aandacht van de zorgverleners vraagt. Je begint met inventariseren van de feiten en denkt na over de betekenis daarvan vanuit verschillende perspectieven en over waarden die in het geding zijn. Je onderzoekt wat er speelt bij jezelf, als zorgverlener, maar ook bij de revalidant, zijn partner, zijn kinderen. Het is goed en leerzaam om zo als team bewust te kijken naar de situatie en naar het proces waarin je terecht bent gekomen. Er ontstaat meer begrip en meer inzicht.’
 
‘Een revalidant geeft je als dank voor de behandeling 75 euro’

Dat is dus heel zinvol, maar daarnaast zouden de alledaagse ethische vragen, die voor iedereen gelden en overal aanwezig zijn, veel meer aandacht moeten krijgen. ‘Met het ethiekspel willen we bereiken dat ethiek breder gaat leven.’ Tot nu toe leverde het spel louter enthousiaste reacties op. ‘Het is concreet, herkenbaar en leuk. Een aanleiding om eens expliciet over dingen te praten waar je het anders nooit over zou hebben. En om eens een ander perspectief aan te nemen.’
 

De dilemma’s op de dilemmakaarten werden grotendeels aangeleverd door medewerkers van De Hoogstraat. Nog steeds kunnen dilemma’s worden aangeleverd, zodat het spel blijft groeien en actueel blijft. De integriteitskaartjes zijn afkomstig van jeugdzorgorganisatie LSG-Rentray. De onderdelen van het ethiekspel zijn te vinden via www.revalidatiemagazine.nl, ‘Links’.
 

Bron: Revalidatie Magazine (RM) nr. 4 2014
Auteur: Adri Bolt

Agenda

meer »