Adjiedj Bakas over innovaties en medemenselijkheid in de revalidatie
Revalidatie Nederland zocht voor de aftrap van hun tweedaagse strategiesessie een spreker die de zaal even uit de dagelijkse werkelijkheid zou trekken. Iemand die ontregelt. Die het grotere plaatje schetst voorbij begrotingen, personeelstekorten en beleidsdrukte. Die rol kun je gerust overlaten aan Adjiedj Bakas.
Bakas is trendwatcher, auteur en ervaringsdeskundige in de revalidatiezorg. Met een stroom aan video’s en persoonlijke verhalen nam hij op 11 februari bestuurders en managers uit de Medisch Specialistische Revalidatie (MSR) mee naar 2035 en verder. Onder alle futuristische beelden lag een duidelijke boodschap: technologie gaat de zorg radicaal veranderen, maar kan niet zonder medemenselijkheid.
‘Rustig voortkabbelende zorg? Vergeet het maar’
Geen toekomstmuziek
‘Rustig voortkabbelende zorg? Vergeet het maar’, opent Bakas zijn verhaal. ‘De komende dertig jaar verandert er meer dan de afgelopen driehonderd jaar.’ Zijn lezing is een visuele achtbaan. Traplopende rolstoelen. Humanoïde robots. Exoskeletten van 800 euro die mensen weer laten lopen. Chirurgen die vanuit huis opereren. Medicatie die via een chip in een kies vrijkomt op het moment dat het nodig is. Het tempo ligt hoog en sommige voorbeelden zijn bewust uitvergroot, maar zijn punt is helder: de technologie is er. De vraag is wat wij ermee doen.
Volgens Bakas zitten zorgorganisaties midden in een ingrijpende verschuiving. In zijn voorspellingen schetst hij hoe digitalisering het werk verder verandert: traditionele consulten worden steeds vaker vervangen door digitale vormen, robots gaan meer werk van verpleegkundigen overnemen, patiënten krijgen via thuistesten en data meer regie en behandelingen worden preciezer dankzij bionics en gepersonaliseerde geneeskunde. Technologie zal bovendien de administratieve ballast enorm verminderen, waardoor professionals weer tijd krijgen voor waar het werkelijk om draait: vakmanschap en aandacht. Ook in de huisvesting voorziet hij een verschuiving: eenpersoonskamers worden volgens Bakas de norm. ‘De ouderwetse slaapzalen houden mensen langer ziek’, zegt hij.
‘Ik laat geen toekomstmuziek zien,’ benadrukt hij. ‘Alles wat ik laat zien, gebeurt al om ons heen. De komende vijf tot tien jaar wordt dit verder uitgerold.’
Zijn advies aan de Medisch Specialistische Revalidatie
De vraag is dus niet óf de zorg verandert, maar hoe de MSR zich tot die verandering verhoudt. Daarover is Bakas uitgesproken en opvallend praktisch. Zijn adviezen:
Onderschat patiënten niet
Na twee hersenbloedingen kreeg Bakas van een revalidatiearts te horen dat hij waarschijnlijk nooit meer een lezing zou geven. Een jaar later stond hij op een podium in Japan. ‘Mensen met een vlekje kunnen veel meer dan iedereen denkt. Dus onderschat je patiënten niet.’
Naast de hersenbloedingen had Bakas kanker en moest hij in zijn leven twee keer afscheid nemen van een geliefde die overleed. Maar hoe zwaar het leven ook kan zijn, hij staat elke dag dankbaar op. ‘Onkruid vergaat niet’, zegt hij met een grote lach. Die levenshouding klinkt door in zijn boodschap aan de revalidatiezorg: ‘We moeten ontzuren, ontklagen en meer lachen.’
Organiseer slimmer
Volgens Bakas ligt er in de MSR veel onbenut potentieel in slimmer organiseren en in toepassingen die het dagelijks werk verlichten. ‘Geavanceerde rolstoelen, betaalbare exoskeletten en hulpmiddelen die revalidanten ondersteunen bij wassen en mobiliteit zijn al beschikbaar en worden internationaal toegepast.’ Volgens Bakas laten we daar in Nederland kansen liggen. ‘Waarom blijven we decennialang bij dezelfde partijen inkopen, terwijl technologie zich razendsnel ontwikkelt? Mijn advies: ga naar de robotbeurs in Azië; je zult versteld staan van de mogelijkheden.’
Gebruik technologie om menselijker te worden
Laat robots de logistiek doen, zegt Bakas. Laat AI de administratie overnemen. Laat slimme systemen de pillen rondbrengen en verslagen uitwerken. ‘Niet om mensen te vervangen, maar om ruimte te maken voor wat een robot niet kan: aandacht, nabijheid, een goed gesprek.’
Hij vertelt over een voedingsassistent die in haar vrije tijd een cake voor hem bakte en met kerst van haar eigen geld slingers en kerstversiering kocht en de afdeling versierde. Over een verpleegkundige die ’s nachts een stoel en een pot thee pakte en naast hem ging zitten toen ze zag dat hij verdrietig was. Over hoe zijn hond – die gelukkig vaak op bezoek mocht komen – een hele afdeling tot leven bracht. ‘Een aai over de bol doet soms meer dan een pil,’ zegt hij. ‘Dat doet een robot niet, daar heb je mensen voor.’
Maak het gezelliger
Over de sfeer in sommige instellingen is Bakas uitgesproken kritisch. Hij noemt revalidatie het tussenstation tussen ziekenhuis en thuis, en daar is het volgens hem te vaak saai, kil en kleurloos. ‘Ik vond het zo ongezellig. Sombere kleuren. Vies eten. Niemand lachte.’
Schoonheid, groen, kunst, goed eten. ‘Het zijn geen bijzaken, maar factoren die invloed hebben op herstel en welbevinden.’ Hij pleit voor houten vloeren, voor 3D-plafondbehang in plaats van systeemplafonds, voor kunst en groen in plaats van eindeloos wit. ‘Je kunt tegenwoordig met in- en uitklapbare meubels een kamer van 20 vierkante meter tot een gezellig “huisje” ombouwen. Doe het! Mensen knappen niet alleen op van therapie, maar ook van een prettige omgeving.’
Ik wil mensen hoop geven en laten zien dat nieuwe technologie ruimte kan creëren voor vernieuwing én meer medemenselijkheid.
Hoop en perspectief
In het nagesprek benadrukt Bakas dat hij vooral perspectief wil bieden met zijn lezing. ‘Bestuurders in de zorg zijn voortdurend bezig met de dagelijkse “drek”: bezuinigingen, nieuwe ministers, veranderende regels, druk van inspectie en verzekeraars. Daardoor raakt het grotere plaatje gemakkelijk uit beeld.’
Zijn rol, zegt hij, is uitzoomen. Om duidelijk te maken dat er naast alle beperkingen ook ruimte is voor nieuwe keuzes. ‘Ik wil mensen hoop geven en laten zien dat nieuwe technologie ruimte kan creëren voor vernieuwing én meer medemenselijkheid.’
Meer informatie over Adjiedj Bakas: www.bakas.nl
Auteur
Evelyn Fransen
Gerelateerde artikelen Revalidatie Magazine
De zorg van morgen: hightech én aaibaar
Hybride revalidatie in Kennemerland
Digitale steun bij vermoeidheid door spierziekte
Gerelateerde artikelen Nederlands Tijdschrift voor Revalidatiegeneeskunde
Technologie bij neuromusculaire aandoeningen: nu en in de toekomst
Niet-invasieve neuromodulatie bij bewegingsrevalidatie na een beroerte
