Onlangs overleed prof. drs. Hans Jongbloed, de eerste echte hoofdredacteur van Revalidata, de voorloper van het huidige Nederlands Tijdschrift voor Revalidatiegeneeskunde (NTR). Toevallig valt dit bijna samen met de recente wisseling van hoofdredacteur: dr. Marike Maijers heeft vanaf 1 januari jl. de hoofdredactie van dit tijdschrift overgenomen van prof. dr. Jan Geertzen. Een mooie aanleiding om terug te kijken naar bijna 50 jaar geschiedenis van ons tijdschrift.
Een illuster rijtje, Marike Maijers, Jan Geertzen, Mattijs Alsem, Casper van Koppenhagen, Ben Drentje; onze nieuwe hoofdredacteur en haar voorgangers in omgekeerde volgorde. Maar ook de laatstgenoemde, Ben Drentje, had voorgangers, namelijk Hans Jongbloed en Wim Peek.
Lees in dit artikel over de ontstaansgeschiedenis van het NTR en de terugblik van de hoofdredacteuren door de jaren heen.
Hoofdredacteuren
- W.J. (Wim) Peek –1978-1979
- Prof. drs. J.C. (Hans) Jongbloed – 1979-2001
- Drs. B. (Ben) Drentje – 2001-2013
- Dr. CF (Casper) van Koppenhagen – 2014-2018
- Dr. M.W. (Mattijs) Alsem – 2019-2022
- Prof. dr. J.H.B. (Jan) Geertzen – 2023-2025
- Dr. M.C. (Marike) Maijers – 2026
Hans Jongbloed, grondlegger van het NTR
Mijmeringen van oud-hoofdredacteur Ben Drentje
Hans Jongbloed zullen vele lezers van NTR niet kennen. Hij was echter een zeer markante persoonlijkheid, heeft veel voor de VRA betekend en was daarom ook erelid van de VRA. Eén van zijn memoralia was de totstandkoming van ons tijdschrift, toen nog Revalidata.
Een verenigingsblad werd in 1978 in het leven geroepen na een verenigingsprotest tegen het bestuur. De leden vonden dat het bestuur te veel haar eigen gang ging en te weinig informatie gaf over wat er speelde in beroep en werkveld, zoals zich dat manifesteerde in de vergaderingen van de organen van de vereniging. Collega Wim Peek startte toen als secretaris van de VRA een nieuwsbrief, genaamd ‘VRA-nieuws’. Bij het eerste nummer wees hij er op dat ‘moge het al waar zijn dat er te weinig communicatie vanuit het bestuur naar de leden is, de communicatie vanuit de leden naar het bestuur laat wel zeer veel te wensen over…’.
Na een jaar, dus in 1979, werd het blad omgedoopt tot de door Hans Jongbloed bedachte naam ‘Revalidata’. Niet veel later nam Hans de hoofdredactie over van Wim Peek. Het tijdschrift werd indertijd 4x per jaar uitgegeven. Het blad had een zeer simpele lay-out en vrijwel geen afbeeldingen. Inhoudelijke artikelen kwamen in de eerste jaargangen van Revalidata nauwelijks voor, het tijdschrift had toen meer het karakter van de huidige VRA-nieuwsbrief.
De verslagen van het voor- en najaars-Colloquium werden vanaf 1997 opgenomen in Revalidata, dat daarop 6x per jaar verscheen. Daarmee kreeg Revalidata een enigszins inhoudelijke statuur.
In 1994 was het blad in een mooie uitvoering omgetoverd en beschikten we over een heuse uitgever, daarvoor deed Hans Jongbloed veel zelf, ondersteund door een drukkerij. De gestencilde exemplaren werden tot dan toe vanuit huize Jongbloed verstuurd waarbij vrouw en kinderen hielpen bij het plakken van de postzegels. Enige ervaring was Hans niet vreemd; wat weinigen weten is dat Hans lange tijd mede-eigenaar was van wat thans Jongbloed Media heet, een Fries familiebedrijf, uitgever van onder andere bijbels en andere religieuze geschriften; een bedrijf dat meer dan 160 jaar bestaat, met een koninklijke signatuur dus.
Tijdens de redactievergadering, altijd doelgericht aanwezig, soms dwingend maar altijd sturend; ja, markant mag je Hans wel noemen….
Ben Drentje
De ‘geboorte’ van NTR
In 2001 nam ik de hoofdredactie van Revalidata van Hans Jongbloed over. Hij en Wim Peek hadden Revalidata inmiddels ontwikkeld tot een waardig periodiek met een prima performance. In die tijd bestond Revalidata ongeveer voor de helft uit inhoudelijke artikelen naast het verenigingsnieuws. Bij mijn aantreden stelde ik dan ook dat Revalidata een mix moest bevatten van informatie en verdere inhoudelijke verdieping.
In de beginjaren van het nieuwe millennium werd de basis gelegd voor de VRA-website en de VRA-nieuwsbrief. Revalidata verloor geleidelijk zijn waarde als communicatieorgaan van de vereniging, de hoeveelheid kopij voor Revalidata liep terug en daarmee de kwaliteit en leesbaarheid. Het kwam voor dat bij gebrek aan behoorlijke kopij vrijwel alles geplaatst werd. Een enquête leerde ons dat Revalidata vrijwel niet meer werd gelezen. Tijd dus om de koppen bij elkaar te steken!
Op 2 juni 2010 belegde ik een succesvolle miniconferentie met een 15-tal geïnviteerden met als vraag hoe we het blad meer profiel zouden kunnen geven. Het NTR werd kort daarop geboren met een geheel nieuwe redactionele opzet en taakomschrijving. Een wetenschappelijk tijdschrift inhakend op de actualiteit waarin de relevantie met de dagelijkse praktijk voorop staat. Een lang gekoesterde wens om de naam Revalidata te veranderen in het Nederlands Tijdschrift voor Revalidatiegeneeskunde (NTR) ging daarmee ook in vervulling. Die naamsverandering was nodig om het tijdschrift een professionelere uitstraling te geven. Het eerste nummer van het NTR werd uitgebracht in februari 2011.
In 2013 ben ik gestopt als hoofdredacteur. Met genoegen heb ik de verdere ontwikkeling van het NTR gevolgd en vastgesteld dat het ooit geformuleerde motto – een wetenschappelijk tijdschrift met relevantie voor de dagelijkse praktijk – nog steeds wordt nagestreefd. Hou dat vol want dan blijft het een genot om te lezen!
Ben Drentje
Eén van de leukste klussen binnen de VRA
‘Joh, dat is helemaal niet zo veel werk hoor, kun je er makkelijk naast doen.’
‘Wat? Hoofdredacteur van het NTR? Dat lijkt mij nou helemaal niets. Dat kost bergen met tijd en gaat maar door! Heb je er net eentje af, staat de volgende al weer voor de deur!’
Zo maar twee reacties van collegae over het hoofdredacteurschap bij het NTR in 2013. De eerste was die van de scheidend hoofdredacteur Ben Drentje, bij een biertje ergens op een zonovergoten terras in Utrecht. Kon je wel om een boodschap sturen, die Ben; bij het volgende biertje ging ik overstag, u begrijpt het. De tweede opmerking kwam van mijn directe collega destijds. Beide uitspraken waren natuurlijk niet in de buurt van de waarheid. Want die maakte ik zelf, die waarheid. Het was eigenlijk best veel werk en kostte handenvol tijd, maar het was vooral leuk mede omdát er altijd weer een nieuwe editie op de rol stond! Echt, een van de leukste klussen binnen de VRA die ik me kon en kan bedenken, hoofdredacteur van NTR zijn. Vooral door de samenwerking binnen de redactie, waar altijd wel weer mensen opstonden die even een tandje bij konden zetten om een editie rond te krijgen. Want een tijdschrift is een teamprestatie, dat vooral.
En met een onwaarschijnlijke directe invloed op het eindproduct, zo in je handen en onder je neus! Voorkanten van lustrumjaar met een comic? Doen we! Een nieuwe rubriek? Doen we! Focus-nummers maken? Doen we! Mede door de enorme inzet van de nog altijd onvolprezen eindredacteur Heidi Wals, kijk ik met trots terug op die nummers in die jaren. Een oeuvreprijs voor die vrouw zeg ik!
De toekomst van het NTR? De fysieke uitvoering staat natuurlijk al jaren onder druk. Nieuwe generaties groeien op zonder dat heerlijke gevoel van het bladeren door een tijdschrift, het is schraalhans die keukenmeester is in tijdschriftenland. Online verder bouwen, lijkt me, is het enige wat ons rest. Nieuwsbrieven, webinars, korte filmpjes en podcastsssss natuurlijk, inhoudelijk en verstrooiend. Dat wordt het NTR. Waarom niet eens per kwartaal een Revalidatie Nieuws webinarshow, gepresenteerd door Reva Jinek en gelardeerd door de Revalidatie Band? Ik schakel in hoor.
‘Waarom niet eens per kwartaal
een Revalidatie Nieuws
webinarshow, gepresenteerd
door Reva Jinek en gelardeerd
door de Revalidatie Band?’
Dr. Casper van Koppenhagen
Gratis Open Access
De oplettende lezer ziet in deze stukken een aantal terugkerende thema’s: enthousiasme voor het tijdschrift, en het onvermogen om ‘Nee’ te zeggen en/of een reële inschatting van tijdsinvestering te maken dan wel te handhaven. Dat geldt overigens niet alleen voor de hoofdredacteuren. Toen ik aantrad in de redactie merkte ik een wezenlijk andere dynamiek dan die ik gewend was van vergaderingen in andere gremia: het was opletten geblazen om nog een stuk ter review te krijgen, want voor je het weet had een ander redactielid het stuk al ‘geclaimd’. Juist dit enthousiasme tekent het NTR. En ook weer niet alleen de redactieraad: de lezers tonen zich steeds weer erg betrokken. Bij het samenstellen van een gastredactie en het vragen van auteurs van de themanummers vonden we steeds enthousiasme, en kwam/komt het niet zelden voor dat er vriendelijk aan de directie gevraagd werd om uitbreiding van het aantal pagina’s, omdat er toch weer te veel interessante kopij is verschenen.
In mijn tijd als hoofdredacteur schakelden we over naar de huidige tijdschriftindeling en lay-out. Een frisse blik vooruit, voortbouwend op wat er de jaren daarvoor al was neergezet. Ook kwamen er nieuwe rubrieken bij, zoals de rubriek ‘het debat’. We hadden voor ogen dat dit een mooi platform zou zijn om discussies te voeren op het scherpst van de snede. ‘Helaas’ zijn wij als revalidatieartsen echter blijkbaar meer het type dat zich richt op consensus, want deze rubriek wordt slechts een enkele keer gevuld. Bij deze dus de oproep om toch wat vaker de discussie aan te gaan en op te schrijven: wij lezen het graag!
Een ding waar in de huidige redactie niet aan getwijfeld wordt is het format: een papieren versie die je ter hand kan nemen en overal en altijd kan lezen en doorbladeren wordt erg gewaardeerd. Dat blijkt ook uit de enquête die we een poos geleden hielden. Wel maken we gebruik van digitale middelen, vooral om op linkedIn aan de buitenwereld te laten lezen wat ons bezighoudt. Auteurs posten dikwijls hun artikelen, waarvan ik inschat dat ze toch vaker gelezen worden dan de hardcore Engelstalige wetenschappelijke artikelen die ondanks alles nog steeds een belangrijk middel zijn om impact te genereren. De vraag is of een stuk in NTR niet veel meer impact genereert in ons zorglandschap, en bovendien: gratis Open Access!
Dr. Mattijs Alsem
Aansluiten op actualiteit
In de afgelopen drie jaar heb ik samen met de redactie de kwaliteit van het NTR versterkt door in te zetten op de professionalisering van zowel de inhoudelijke koers als de redactionele processen. Daarbij hebben we gekozen voor een meer actuele thematische focus zoals bijvoorbeeld de thema’s IZA, toegankelijke zorg, juridische zaken, kunstmatige intelligentie, etc. Artikelen sluiten hierdoor aan bij actuele ontwikkelingen binnen de revalidatiegeneeskunde en bieden diepgang voor zowel clinici als onderzoekers.
Door heel kritisch te zijn op de aangeboden kopij is de wetenschappelijke kwaliteit merkbaar toegenomen. Met de inclusie van het DCRM als apart themanummer is een mooi naslagwerk voor het congres gecreëerd.
Daarnaast hebben we het peerreviewsysteem verbeterd door een brede en deskundige reviewers-pool te gebruiken en dit kan nog steeds beter. Ook heb ik de samenwerking binnen de redactie versterkt door heldere werkafspraken, regelmatige evaluaties en een transparant besluitvormingsproces.
Tot slot hebben we de zichtbaarheid van het tijdschrift vergroot door actieve communicatie via nieuwsbrieven en sociale media; een mooie aanvulling op de online publicaties via de website. Hierdoor heeft het NTR zich ontwikkeld tot een actueel, professioneel en breed gewaardeerd vakblad.
Een wens voor de toekomst is dat NTR evenredig gevuld wordt door kopij uit alle regio’s in het land.
Prof. dr. Jan Geertzen
Gerelateerde artikelen NTR
De geschiedenis van NTR en Revalidata door de ogen van de hoofdredacteuren
Complexe problemen vragen niet om expertise maar om vakmanschap
Netwerkzorg als fundament voor passende revalidatie
‘Voor veel patiënten zijn revalidatiespecialisten de belangrijkste’
Gerelateerde artikelen Revalidatie Magazine
Jong geleerd is oud gedaan: de Groei-wijzer in de Kinderrevalidatie
Rotterdams Onderwijs- en Revalidatiecentrum stuurt aan op trots: ‘Ik doe gewoon mee’
Van kinderzorg naar volwassenzorg: ‘Zorg voor een soepele overgang en geen harde knip’
