Proefschrift-artikel
Pijn bij mensen met een dwarslaesie komt veel voor, en wordt door hen beschreven als een van de belangrijkste problemen waar ze in hun leven mee te maken krijgen. Het vinden van een passende behandeling voor hun pijn is een grote uitdaging. Pijnmedicatie is regelmatig niet effectief en kan vervelende bijwerkingen geven, daarom gaan mensen op zoek naar alternatieve behandelingen.
Auteur
DR. T.C. (TIM) CRUL
Revalidatiearts, Radboudumc
Promovendus: T.C. (Tim) Crul, revalidatiearts, Radboudumc
Datum promotie: 2 april 2025
Promotor: prof. dr. J.M.A (Anne) Visser-Meily, prof. dr. M.W.M. (Marcel) Post
Copromotoren: dr. J.M. (Janneke) Stolwijk-Swüste
Een digitale versie van het proefschrift is te downloaden via deze link.
Ruim twee derde van de mensen met een dwarslaesie krijgt in hun leven te maken met pijn.1 Deze pijn is onder te verdelen in twee soorten: nociceptieve en neuropathische pijn.2 Pijnbehandeling bij mensen met een dwarslaesie is vanuit de medische wereld met name gericht op het gebruik van medicatie. In het geval van nociceptieve pijn wordt de WHO-pijnladder hiervoor gebruikt.3 In het geval van neuropathische pijn wordt voor het overgrote deel gebruik gemaakt van antidepressiva (amitriptyline en nortriptyline) en anti-epileptica (gabapentine en pregabaline).4 Vanwege het beperkte effect en vanwege bijwerkingen, gaan mensen regelmatig op zoek naar alternatieven.5 Dit proefschrift had als doel om een beter beeld te krijgen van het voorkomen van pijn bij mensen met een dwarslaesie gedurende klinische revalidatie. Daarnaast werd er onderzocht welke niet-farmacologische behandelingen mensen allemaal gebruiken, en wat de overwegingen zijn om hiermee te starten. Ook werd onderzocht of topicale analgetica een rol kunnen spelen in de behandeling van neuropathische pijn.
Deel 1
Het voorkomen van pijn bij dwarslaesie
In het eerste deel van het proefschrift werd onderzocht hoe vaak pijn voorkomt gedurende opname in het revalidatiecentrum. Om dit te onderzoeken, is gebruikgemaakt van de Nederlandse Dataset Dwarslaesie. In deze dataset worden gegevens verzameld van mensen met een dwarslaesie die zijn opgenomen in een van de acht gespecialiseerde dwarslaesiecentra van Nederland. Uit deze data bleek dat 61,2% van de mensen een vorm van pijn had bij opname in het revalidatiecentrum en 51,5% bij ontslag. De meeste mensen hadden bij opname nociceptieve pijn, wat afnam bij ontslag. Het voorkomen van neuropathische pijn nam bij ontslag iets toe ten opzichte van opname. Gedurende opname nam het voorschrijven van pijnstillers voor nociceptieve pijn af, maar nam dit voor neuropathische pijn toe.
Deel 2
Het gebruik van niet-farmacologische behandelingen
In deel twee van het proefschrift werd onderzocht welke niet-farmacologische behandelingen werden gebruikt door mensen met een dwarslaesie. Vanuit De Hoogstraat en Adelante werd een vragenlijst uitgestuurd naar mensen met een dwarslaesie die thuis wonen. Hierin werd gevraagd welke niet-farmacologische behandelingen zij gebruikten en wat het ervaren effect was. Er werd door 77,9% van de deelnemers met pijn gerapporteerd dat zij niet-farmacologische behandelingen gebruikten. Het grootste deel van deze behandelingen was fysiek (fysiotherapie, sport en massage). Daarnaast werden psychologische behandelingen en complementaire behandelingen als homeopathie en acupunctuur beschreven. Er was een grote variatie in ervaren effectiviteit, waarbij de meeste behandelingen als redelijk effectief werden beschreven.
Daarnaast werd er in dit tweede deel een kwalitatief onderzoek verricht, waarbij de overwegingen voor mensen om te starten met niet-farmacologische behandelingen voor neuropathische pijn werd onderzocht. Zij overwogen deze behandelingen vanwege de impact die de pijn had in hun leven. In figuur 1 zie je de zoektocht naar het vinden van pijnbehandelingen. De beweegredenen en strategie werden beïnvloed door iemands algemene houding, in het leven, opvattingen over de pijn en eerdere ervaringen met behandelingen. De zoektocht naar het vinden van pijnbehandelingen werd beschreven als ingewikkeld en eenzaam.
Deel 3
Het gebruik van topicale analgetica voor neuropathische pijn.
De laatste jaren zijn er nieuwe topicale analgetica ontwikkeld als behandeling tegen neuropathische pijn. Het meeste onderzoek hiernaar is gedaan bij perifere neuropathische ziektebeelden. Voor een aantal van deze topicale analgetica is ook onderzoek gedaan bij mensen met een dwarslaesie. Werkende bestanddelen zijn gebaseerd op orale medicatie tegen neuropathische pijn zoals antidepressiva (amitriptyline) en anti-epiletica (gabapentine en fenytoïne). Er werd een literatuurstudie verricht naar het gebruik van topicale analgetica bij mensen met een dwarslaesie. Uit deze literatuurstudie kwam naar voren dat er nog weinig onderzoek is gedaan, en er alleen informatie kon worden verzameld uit case reports en case series. Er werd gepubliceerd over oudere topicale analgetica als lidocaïne en capsaïcine, en over nieuwe topicale analgetica. De studies lieten zien dat de behandeling potentieel effectief kan zijn bij mensen met een dwarslaesie. Daarnaast zijn er in dit onderzoek interviews gehouden met mensen met een dwarslaesie die met nieuwe topicale analgetica zijn behandeld door het instituut voor neuropathische pijn. Ook hier werd pijnreductie door het gebruik van topicale analgetica beschreven.
Daarnaast werd er in dit laatste deel van het proefschrift een onderzoek gedaan vanuit revalidatiecentrum De Hoogstraat. Hier werden mensen gevraagd om een pijndagboek bij te houden, op het moment dat zij amitriptyline crème voorgeschreven kregen door hun revalidatiearts gedurende klinische revalidatie. In dit pijndagboek hielden zij vier keer per dag bij wat hun pijnscore was van 0 tot 10 op de numeric rating scale (NRS). Daarnaast werden aan het begin en eind van de studie vragenlijsten afgenomen naar catastroferen, de invloed van pijn op hun humeur, dagelijks functioneren en slaap in de afgelopen week. In totaal hebben vijf van de zeven deelnemers de studie afgerond. Er was een zeer gevarieerde presentatie van pijn gedurende dag onder de deelnemers aan de studie. In figuur 2 ziet u twee voorbeelden van een pijndagboek. Ook was er een variatie in effect van de behandeling, waarbij een aantal deelnemers klinisch relevante pijnreductie had van twee punten op de NRS, maar sommigen geen effect ervaarden.
Op de Y-as zijn de pijnscores op de numeric rating scale (NRS) weergegeven op de X-as het moment waarop de pijnscore werd gerapporteerd. De zwarte horizontale lijn geeft de pijnscore die mensen voorafgaand aan het onderzoek hebben gerapporteerd (gemiddelde pijnscore van de afgelopen week).
Klinische implicaties
Uit dit proefschrift komen drie belangrijke klinische implicaties naar voren:
- Pijn bij mensen met een dwarslaesie moet multidimensionaal aangepakt worden vanaf een vroeg stadium. Gezien het beperkte effect van medicamenteuze behandeling bij pijn, moeten niet-farmacologische behandelingen in een vroeg stadium meegenomen worden in aanvulling op het gebruik van medicatie. Het doel moet zijn om zoveel mogelijk te voorkomen dat de pijn chronisch wordt, waarbij behandeling nog ingewikkelder is.
- Zorgverleners moeten mensen met een dwarslaesie begeleiden in hun zoektocht naar pijnbehandelingen. Zorgverleners die met deze populatie werken moeten zich er bewust van zijn dat er verschillende behandelingen beschikbaar zijn. Mensen begeleiden in hun zoektocht en ze informeren wat er allemaal mogelijk is, is van belang om veilige behandelingen te vinden.
- Topicale analgetica kunnen als behandeling voor neuropathische pijn overwogen worden bij mensen met een dwarslaesie. Het gebruik van topicale analgetica heeft alleen lokale bijwerkingen, en heeft laten zien om in een aantal gevallen van dwarslaesie gerelateerde pijn te verminderen. Vanwege het gebrek aan deze systemische bijwerkingen, kan het veilig toegevoegd worden aan andere behandelingen.
Gerelateerde artikelen NTR
Samenvatting richtlijnmodule Neuropathische pijn bij dwarslaesie
Pijnbehandelingen voor dwarslaesie: de rol van niet-medicamenteuze behandelingen en pijnstillende crèmes
Evaluatie van voorgeschreven pijnmedicatie tijdens klinische revalidatie
Slaapapneu: diagnostiek en behandeling in eigen handen bij patiënten met een dwarslaesie
Gerelateerde artikelen Revalidatie Magazine
‘Elke stap moet optimaal zijn’
‘Doe dingen waar je energie van krijgt’
De Chinese muur van Janneke Stolwijk
