Samenvatting richtlijn
Neuropathische pijn wordt bij 40 tot 92% van alle volwassenen met een dwarslaesie als probleem aangegeven en heeft een forse impact op de kwaliteit van leven. In Nederland gebruikt 78% van de mensen met chronische pijn bij dwarslaesie één of meer niet-medicamenteuze en/of medicamenteus niet-reguliere behandelingen.1 De nieuwe richtlijnsubmodule ‘Niet-medicamenteuze en medicamenteus niet-reguliere behandeling bij neuropathische pijn bij dwarslaesie’ geeft inzicht in de voordelen en risico’s van diverse van deze behandelingen in de dagelijkse praktijk.
Auteur
DR. J.M. ( JANNEKE) STOLWIJK-SWÜSTE
Revalidatiearts afdeling Revalidatie, Fysiotherapiewetenschap en Sport, UMC Utrecht, Kenniscentrum Revalidatiegeneeskunde Utrecht
De richtlijn Dwarslaesierevalidatie werd geaccordeerd in 2017 en is geschreven voor alle zorgverleners in de medisch specialistische revalidatie voor patiënten met een dwarslaesie.2 De richtlijn richt zich, onder andere, op de medicamenteuze aanpak van neuropathische pijn op of onder het laesieniveau, waarbij een behandelschema met voorkeursmedicatie en vervolgstappen bij onvoldoende resultaat beschreven worden.
Tegenwoordig worden niet-medicamenteuze en medicamenteus niet-reguliere behandelingen regelmatig toegepast en zelfs geïntegreerd in de reguliere pijnbehandeling.De module Neuropathische pijn in de richtlijn Dwarslaesierevalidatie miste aanbevelingen ten aanzien van deze niet-reguliere en niet-medicamenteuze therapieën en recent werd deze richtlijn dan ook uitgebreid. Hieronder worden de acht nieuw ontwikkelde submodules beschreven met de aanbevolen strategie voor het toepassen van interventies bij de behandeling van neuropathische pijn bij volwassenen met een dwarslaesie.
Methode
Keuzes en aanbevelingen
Voor veel van de onderzochte interventies is het wetenschappelijk bewijs zeer beperkt; de overall kwaliteit van bewijs is vaak zeer laag. Dit betekent dat er grote onzekerheid is over het gevonden geschatte effect en dat de aanbevelingen een hoog expert-consensusgehalte hebben.
De belangrijkste aanbevelingen per interventie zijn:
Beweging
- Informeer volwassenen met een dwarslaesie bij vragen over bewegen over het gebrek aan bewijs voor bewegen als behandeling voor neuropathische pijn.
- Verwijs, indien een volwassene met een dwarslaesie bewegen overweegt, naar de trainingsrichtlijn voor volwassenen met een dwarslaesie.3
Massage en aanverwante manuele technieken
- Informeer volwassenen met een dwarslaesie bij vragen over massage over het gebrek aan bewijs voor massage als behandeling voor neuropathische pijn.
- Benoem, indien een volwassene met een dwarslaesie toch massage overweegt, dat voorzichtigheid geboden is bij massage aan lichaamsdelen met (nagenoeg) afwezige sensomotoriek en rondom de wervelkolom. Adviseer de betrokkenen een behandelperiode af te spreken, waarna wordt geëvalueerd of de behandeling helpend is.
Transcutane elektrische neurostimulatie (TENS)
- Informeer volwassenen met een dwarslaesie bij vragen over TENS over het gebrek aan bewijs voor TENS als behandeling voor neuropathische pijn.
- Contra-indicaties voor TENS zijn: epilepsie, eerste trimester van de zwangerschap, hartritmestoornissen, aanwezigheid van een pacemaker.
Extended Reality (ER)
- Informeer volwassenen met een dwarslaesie bij vragen over extended reality over het gebrek aan bewijs voor extended reality als behandeling voor neuropathische pijn.
Acupunctuur
- Informeer volwassenen met een dwarslaesie bij vragen over acupunctuur over het gebrek aan bewijs voor acupunctuur als behandeling voor neuropathische pijn.
- Benoem, indien een volwassene met een dwarslaesie toch acupunctuur overweegt, de eventuele bijwerkingen. Adviseer de betrokkenen om een bepaalde behandelperiode af te spreken, waarna wordt geëvalueerd of de behandeling helpend is.
Cannabis
- Ontraad het gebruik van cannabis als volwassenen met een dwarslaesie vragen hebben over cannabis als behandeling van neuropathische pijn bij dwarslaesie.
- Indien mensen toch zelfstandig gebruik willen maken van cannabis, overweeg dan toch het voorschrijven van medicinale cannabis mits:
- het medicatiestroomschema is doorlopen én
- andere niet-medicamenteuze behandelopties al zijn geprobeerd.
- Let bij voorschrijven kritisch op de risico’s, bijwerkingen en contra-indicaties en maak een individuele afweging over de dosering en toedieningsvorm van medicinale cannabis (zie hiervoor NHG handreiking: Proefbehandeling cannabis in de palliatieve fase).4
Transcraniële stimulatie
- Er is bewijs van lage kwaliteit dat aanwijzingen geeft voor de mogelijke effectiviteit van transcraniële stimulatie voor de behandeling van neuropathische pijn bij volwassenen met een dwarslaesie. Echter, door het ontbreken van ervaring en beschikbaarheid in Nederland, kan deze behandeling momenteel niet worden aanbevolen dan wel ontraden voor deze indicatie.
- De werkgroep is van mening dat transcraniële stimulatie voor deze indicatie daarom enkel kan worden overwogen in studieverband.
Psychologische behandeling
- Overweeg psychologische behandeling, gericht op omgaan met de pijn, wanneer:
- Medicatie is geprobeerd, maar onvoldoende effect heeft;
- Psychologische factoren (coping, cognities, emoties) een rol spelen in het onderhouden van de pijn;
- Mensen openstaan voor psychologische behandeling en een hulpvraag hebben op het gebied van leren omgaan met de pijn.
- Wanneer aan bovenstaande wordt voldaan beveel dan een behandeling aan door een psycholoog, met aandachtsgebied omgaan met chronische pijn, bij voorkeur met kennis van dwarslaesie.
Take home message
Ondanks het feit dat bijna tachtig procent van de mensen met neuropathische pijn en een dwarslaesie niet-reguliere en niet-medicamenteuze therapieën gebruiken als behandeling hiervoor is het wetenschappelijk bewijs voor veel van de onderzochte interventies zeer beperkt. Informeer daarom uw patiënt adequaat over de voor- en nadelen van deze therapieën en het gebrek aan bewijs of het beperkte bewijs voor de effectiviteit bij neuropathische pijn. Verder onderstreept dit natuurlijk het belang om verder wetenschappelijk onderzoek naar deze en andere niet-medicamenteus en niet-reguliere interventies te stimuleren, zodat de zorg voor deze patiëntengroep in de toekomst verder kan worden geoptimaliseerd.
Richtlijnendatabase
Zie richtlijnendatabase, richtlijnmodule Neuropatische pijn bij dwarslaesie
Referenties
- Crul TC, Hakbijl-van der Wind AJ, van Laake-Geelen CM, Visser-Meily JM, Post MW, Stolwijk-Swüste JM. Use and experienced effectiveness of non-pharmacological treatments for chronic spinal cord injury related pain in The Netherlands: A cross-sectional survey. J Spinal Cord Med 2024:1-9. doi: 10.1080/10790268.2024.2345448. PMID: 38695723
- Startpagina – Dwarslaesierevalidatie – Richtlijn – Richtlijnendatabase
- Beweegrichtlijn.pdf
- Handreiking Proefbehandeling cannabis in de palliatieve fase voor huisartsen
Gerelateerde artikelen NTR
Voorbereiding van naasten op de thuisrevalidatiefase na niet-aangeboren hersenletsel en dwarslaesie
Intensieve training bij dwarslaesie: is meer altijd beter?
Seksuele disfunctie in de klinische revalidatiefase na het ontstaan van een dwarslaesie
Samenvatting richtlijnmodule Neuropathische pijn bij dwarslaesie
Gerelateerde artikelen Revalidatie Magazine
‘We proberen de zenuwcellen wakker te schudden’
‘Doe dingen waar je energie van krijgt’
Een dwarslaesie blijft fascinerend
