In dit NTR themanummer over professionele ontwikkeling kan een artikel over de kwaliteitsvisitatie niet ontbreken. Bij de kwaliteitsvisitatie gaat het niet zozeer over individuele ontwikkeling, maar over vakgroepontwikkeling. Om de vakgroepen nog beter te ondersteunen in de zorg voor kwaliteit zijn veranderingen in de visitatiesystematiek in voorbereiding. Het Normenkader is verkort en daardoor is binnen de visitatie ruimte gemaakt voor een flexibeler ingericht deel met verdiepende gesprekken over geselecteerde thema’s. Dit artikel geeft informatie over achtergrond en inhoud van de veranderingen.
Auteur
E.C. (ELS) HUSSON
Revalidatiearts Noordwest Ziekenhuisgroep, voorzitter kwaliteitscommissie, subcommissie kwaliteitsvisitaties
Aanleiding voor het vernieuwen van de kwaliteitsvisitatie was de doorontwikkeling in het kwaliteitsdenken bij de Federatie Medisch Specialisten (Federatie). Hierbij is als stip op de horizon een situatie van ‘gerechtvaardigd vertrouwen’ gezet. De achtergrond van deze aanpassing en de inhoud ervan worden toegelicht.
Voor dit artikel maken we onder meer gebruik van afbeeldingen en tekst uit de presentatie van de Federatie bij de kick-off bijeenkomst van project ViSIE, waarover verderop in het artikel uitleg volgt.
Visie en doel kwaliteitsbeleid
Het doel van kwaliteitsbeleid en de visitatie is als volgt geformuleerd:
Elke patiënt dient goede zorg te krijgen, gezamenlijk afgestemd op diens reële zorgbehoefte en op de uitkomsten die er voor hem toe doen (‘what matters to you?’), verleend door die professional(s) en in die setting/vorm die daar geschikt voor is. Goede zorg is veilig, doeltreffend, doelmatig, patiëntgericht, tijdig en toegankelijk. Goede zorg is het leveren van kwaliteit.
Het kwaliteitsbeleid in de medisch specialistische zorg heeft als doel continu te leren, te borgen en te verbeteren.
Kern van de kwaliteitsvisitatie
Doel: stimuleren van kwaliteitsverbetering van de geleverde zorg, door de nadruk te leggen op een continu verbeterproces ofwel een goede kwaliteitscyclus.
Methode: intercollegiale toetsing van de vakgroep, met aandacht voor de harde kant van de kwaliteit van zorg én voor de zachte kanten van het functioneren van de groep, met actieve betrokkenheid van de wetenschappelijke verenigingen.
Uitgangspunten van de visitatie zijn Verbeteren, Vertrouwen, Verdiepen en Verbinden.
In het kader van een professioneel kwaliteitsbeleid is de visitatie een instrument om te meten en evalueren.
Continu leren, borgen en verbeteren sluit goed aan bij hoe we binnen de visitatiecommissie van de VRA omgaan met de kwaliteitsvisitaties. Er is binnen de revalidatie-instellingen al veel goed geregeld met betrekking tot de kwaliteit en het kwaliteitsbeleid. We willen daarom juist meer kijken naar waar de vakgroepen zelf extra accenten willen leggen, zich willen ontwikkelen of hun ontwikkelingen willen meegeven aan andere instellingen.
Huidige situatie
Sinds 2014 maakt de VRA bij het uitvoeren van kwaliteitsvisitaties gebruik van de Waarderingssystematiek voor de Kwaliteitsvisitatie. Deze bestaat uit een normeringstelsel en een set van minimale eisen waaraan de kwaliteit van de zorg moet voldoen. Dat doen we volgens een 5-punts-schaal (streefnorm, norm, aanbeveling, zwaarwegend advies en voorwaarde). Dankzij deze systematiek is de normering van de visitatie objectiever en vergelijkbaarder geworden, minder afhankelijk van welke visitatiecommissie er langs komt. Ook werd het visitatierapport beter gestructureerd.
De systematiek is sindsdien enkele malen doorontwikkeld en aangepast. Omdat alle vakgroepen de huidige systematiek nu een aantal maal doorlopen hebben is het risico dat de opbrengst voor de vakgroepen minder wordt en dat de visitatie toenemend wordt ervaren als een verplicht nummer en het voldoen aan een set van ‘vinkjes’. De visitatiecommissie krijgt de laatste jaren ondergenoemde signalen al met enige regelmaat terug:
‘We hebben alles goed op orde, wat voegt de visitatie voor ons nog toe?’
‘Ik word er een beetje moe van. Steeds die evaluatie van verbeterplannen, we evalueren ons suf op deze manier…’
Ontwikkelingen
De laatste jaren ontwikkelt het denken over kwaliteit zich van meer controlerend (verantwoording afleggen) naar stimulerend en vertrouwend. Dit biedt kansen voor verdere verbetering van de kwaliteitsvisitatie.
De Kwaliteitscommissie, subcommissie kwaliteitsvisitaties (kortweg visitatiecommissie) was dan ook blij met de nieuwe ‘Toekomstvisie Kwaliteitsvisitaties’ die de Federatie in 2021 gepubliceerd heeft. In deze toekomstvisie werden aanbevelingen gegeven om de kwaliteitsvisitaties toekomstbestendig te maken. Uitgangpunt is de ontwikkeling van een nieuw, beknopter basisnormenkader, aangevuld met een thematisch gedeelte. De bedoeling is, dat dit zal leiden tot meer maatwerk en verdieping.
Voor de verdere uitwerking hiervan is het project Visitatiemethodiek Samen Implementeren en Evalueren (ViSIE) gestart, waarin door 21 wetenschappelijke verenigingen, met ondersteuning vanuit de Federatie, gewerkt wordt aan de implementatie van de toekomstvisie. Vol enthousiasme is de VRA hierbij aangehaakt en momenteel wordt hard gewerkt om te gaan starten met de nieuwe visitatiemethodiek.
Nieuwe situatie
Er is een nieuw Normenkader ontwikkeld door de visitatiecommissie, waarbij van 30 items teruggegaan wordt naar 17 items. Net als voorheen evalueert de vakgroep haar eigen functioneren op al deze aspecten en gaat de visitatiecommissie op de visitatiedag ad hoc hierover met de vakgroep in gesprek. In de gesprekken zal vooral aan de eerste tien items aandacht worden besteed. De overige (randvoorwaardelijke) normen worden op papier getoetst en kunnen bij mogelijke tekortkomingen of vragen uiteraard alsnog aan bod komen in de gesprekken.
Daarnaast is een aantal thema’s ontwikkeld met input vanuit de Federatie en enkele VRA-werkgroepen: Samen beslissen, Positionering van de vakgroep in het netwerk, Patiëntenperspectief, Duurzame inzetbaarheid, Diversiteit, Inclusiviteit en gelijkwaardigheid, Less is more, Leefstijl, Kwaliteitsindicatoren.
In elke visitatie volgens de nieuwe methode zullen twee thema’s besproken worden. Eén wordt door de visitatiecommissie bepaald, de andere door de vakgroep zelf. Als voorbereiding wordt de vakgroep gevraagd drie vragen te beantwoorden:
- Waar loopt de vakgroep tegenaan binnen het betreffende thema?
- Waar is de vakgroep trots op binnen het betreffende thema?
- Waarover wil de vakgroep met de visitatiecommissie van gedachten wisselen binnen het betreffende thema?
Er is per thema een inspiratiekader uitgewerkt waarin vragen staan die gebruikt kunnen worden in de voorbereiding. Dit dient nadrukkelijk ter inspiratie en om de vakgroep op weg te helpen in het nadenken over het thema, niet als vragenlijst die beantwoord moet worden.
De bedoeling is dat de vakgroep van tevoren over het thema nadenkt, een verbeterplan opstelt en een korte pitch voorbereidt om op de visitatiedag te presenteren. Daarna gaat de vakgroep met de visitatiecommissie ad hoc in gesprek over het thema, waarbij hopelijk nieuwe inzichten en inspiratie op worden gedaan.
De opzet met thema’s biedt tevens ruimte om variatie aan te brengen en in te spelen op nieuwe ontwikkelingen. De lijst met thema’s kan steeds worden aangepast wanneer dat wenselijk is.
Tot slot is hard gewerkt aan het aanpassen van de documentatie ter voorbereiding van de visitatie, het voorbeeld dagprogramma, de handleidingen, etc. Ook hier hebben we gepoogd om vragenlijsten te verkorten, dubbelingen te verwijderen en nadruk te leggen op de onderwerpen en voorbereidingsgegevens die echt belangrijk zijn voor kwaliteit, de vakgroep helpen bij de zelfevaluatie en de visitatiecommissie helpen om een goed beeld te krijgen van de zorg voor kwaliteit binnen de vakgroep.
Samenvattend
In de nieuwe visitatiesystematiek gaan we naar minder vinken, door het inkorten van het Normenkader van 30 naar 17 items en naar meer vonken door de focus op gerechtvaardigd vertrouwen en maatwerk in de vorm van verdiepende gespreksthema’s.
Hopelijk krijgen we dan dit soort citaten te horen:
‘Ha, leuk, we worden weer gevisiteerd!’
‘We komen als vakgroep echt weer een stap verder en krijgen energie van het nadenken en bespreken van de thema’s’
We zullen vanaf 2027 met de eerste vakgroepen de nieuwe visitatiesystematiek gaan beproeven. We hopen en verwachten dat hiermee de visitaties nog meer inspirerend voor de vakgroepen worden en op die manier bijdragen aan de professionele ontwikkeling van al onze collega’s!
Gerelateerde artikelen NTR
De nieuwe Kwaliteitsvisitatie, van vinken naar vonken!
Missie, visie en strategie van het Hooglerarenconvent Revalidatiegeneeskunde
Kwaliteit van leven bij mensen met een neuromusculaire aandoening: wat is de rol van ziekteacceptatie?
Een relativerende kijk op effectiviteit van onze geneeskunde
Gerelateerde artikelen Revalidatie Magazine
‘Ik voelde me meer en meer collega’
De patiënt als spil tijdens revalidatie
Touwtjes meer in eigen handen
