Visuele problemen komen regelmatig voor na niet-aangeboren hersenletsel, maar krijgen in de revalidatie niet altijd de aandacht die ze verdienen. Daardoor lopen cliënten na hun revalidatie soms vast in het dagelijks leven. Het onderzoeksproject Ontketende Zorg wil daar verandering in brengen.
Het door ZonMW gesubsidieerde onderzoek Ontketende Zorg ging in maart 2025 van start. Hierin werken Bartiméus, Koninklijke Visio, het lectoraat Neurorevalidatie Eigen Regie en Participatie van de HAN en Kennisnetwerk CVA Nederland samen om met een ontwerpgericht onderzoek een blauwdruk voor een zorgpad te ontwikkelen. Dit zorgpad moet ervoor zorgen dat mensen met visuele problemen als gevolg van NAH eerder tijdens hun revalidatie de juiste ondersteuning krijgen.
Onbeantwoorde hulpvragen
Revalidatie na niet-aangeboren hersenletsel (NAH) kun je vergelijken met het leggen van een complexe puzzel. Cognitie, motoriek, gedrag en communicatie krijgen meestal een duidelijke plek. Toch blijft één puzzelstuk vaak liggen: visuele problemen.
Onderzoeker Xandra Kregting-Manteleers van de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (HAN) zag in interviews met cliënten en zorgprofessionals hoe juist dat ontbrekende stuk grote invloed kan hebben op het leven na de revalidatie.
Een verhaal dat diepe indruk maakte, was van een vrouw die na haar traject thuis vastliep. Zij kon haar werk niet hervatten en had thuis regelmatig ongelukjes. Traplopen met spullen in haar handen ging moeizaam, ze struikelde soms, of liet voorwerpen vallen. Dit kwam niet door motorische uitval, maar door subtiele visuele problemen. De visuele klacht leek klein, de impact was groot.
Tijdens de revalidatie werd deze cliënt wel bevraagd op haar visuele klachten, maar oogmetingen door een optometrist en oogarts lieten geen afwijkingen zien. Daardoor bleef zij achter met onbeantwoorde hulpvragen. Het onderstreept waarom dit onderzoek nodig is.
Samen werken aan een beter zorgpad
Tegelijkertijd lieten de interviews van Kregting-Manteleers met professionals zien dat visuele klachten gelukkig steeds vaker aandacht krijgen en dat revalidatiecentra vaker expertise van gespecialiseerde expertisecentra inschakelen.
Xandra Kregting-Manteleers
Velen erkennen dat visus lang een ondergeschoven kindje is geweest of, zoals zij het zelf noemen, “een schaduw over de revalidatie” werpt. Professionals willen leren en zijn bereid om samen te zoeken naar betere oplossingen.
Revalidatiecentra beschikken over veel kennis van cognitie, motoriek, gedrag en communicatie, maar hebben vaak minder expertise op het gebied van visus. Expertisecentra beschikken juist over die specialistische kennis, maar zijn minder betrokken bij het totale revalidatietraject. De samenwerking tussen beide werelden is nog niet vanzelfsprekend. Het gevolg is dat visuele problemen soms pas na het reguliere revalidatietraject worden herkend of zelfs helemaal buiten beeld blijven.
Met Ontketende Zorg willen de onderzoekers daar verandering in brengen. In de eerste fase van het onderzoek bracht het onderzoeksteam de knelpunten en behoeften van cliënten en professionals in kaart. In de komende fase werken Basalt Revalidatie, De Hoogstraat, Revalidatie Friesland en UMCG Beatrixoord samen met Bartiméus en Koninklijke Visio aan een landelijke blauwdruk voor een zorgpad dat visuele problemen eerder herkent en beter integreert in de revalidatie.
Een holistische blik
Kregting-Manteleers pleit voor een holistische blik: niet de visuele klacht alleen, maar het algehele functioneren van de cliënt moet centraal staan. Visuele problemen krijgen pas betekenis wanneer je kijkt naar de invloed ervan op bijvoorbeeld lezen, werken, verplaatsen en participeren. Dat vraagt om een integrale aanpak, waarbij professionals niet vanuit hun eigen discipline denken, maar naast de cliënt gaan staan om samen te kijken naar wat deze persoon nodig heeft.
Revalidatie blijft puzzelwerk. Maar zolang visus ontbreekt of losligt, blijft het beeld incompleet. Met het nieuwe zorgpad willen de onderzoekers ervoor zorgen dat visuele problemen eerder worden herkend en beter worden meegenomen in de revalidatie. Zo ontstaat een gezamenlijke aanpak waarmee zorgprofessionals mensen met NAH beter kunnen ondersteunen. Voor cliënten betekent dit een completere revalidatie en betere kansen om weer volwaardig deel te nemen aan het dagelijks leven.
Dit artikel is gebaseerd op een ingezonden artikel van Vera Linde Dol (neuropsycholoog bij Koninklijke Visio), Evert Veldman (praktijkonderzoeker bij Bartiméus) en Ton Satink (lector Neurorevalidatie – Eigen regie en Participatie, Hogeschool van Arnhem en Nijmegen).
Gerelateerde artikelen Revalidatie Magazine
Revalideren in virtual reality? Ook met hersenletsel kan dat op een veilige manier
Geertje kreeg na haar hersenletsel snel de juiste herstelzorg, maar dat is niet vanzelfsprekend
Gerelateerde artikelen Nederlands Tijdschrift voor Revalidatiegeneeskunde
Voorbereiding van naasten op de thuisrevalidatiefase na niet-aangeboren hersenletsel en dwarslaesie
‘Blijf generalist en wees diagnose-overstijgend in je aanpak’
