Boekrecensie
De Pijnparadox is een makkelijk leesbaar boek van ruim 200 bladzijden met als ondertitel ‘Waarom vrouwen méér pijn voelen, maar minder worden gehoord’. De auteur, Monique Steegers, is anesthesioloog-pijnspecialist en hoogleraar in het Amsterdam UMC.
De Pijnparadox
Waarom vrouwen méér pijn voelen, maar minder worden gehoord
Auteur: Monique Steegers
Uitgeverij: Thomas Rap Amsterdam 2026
ISBN 9789400412798
Aantal pagina’s: 223
DRS J.L. (LOES) SWAAN
Revalidatiearts niet praktiserend
Het boek is een krachtig pleidooi om pijn bij vrouwen serieuzer te nemen dan vaak gebeurt. Het bestaat voor bijna de helft uit uitleg over de neurofysiologie van pijn, de invloed van het immuunsysteem op pijn, hormonen en epigenetica bij vrouwen en mannen. De uitleg is goed te volgen en wetenschappelijk onderbouwd.
Vrouwen zijn lang beschouwd als kleine mannen, en volgens Aristoteles zelfs als mislukte mannen. Wetenschappelijk onderzoek is vooral gedaan op mannen, ook proefdieronderzoek gebeurt nog steeds vooral bij mannelijke proefdieren. In 1985 formuleerde de Amerikaanse gezondheidsautoriteit in de Verenigde Staten wat ‘Women’s Health’ betekent: gelijke zorg is alleen mogelijk als we rekening houden met verschillen in biologie, ervaring en context tussen vrouwen en mannen.
De man als norm heeft veel consequenties voor diagnostiek en behandeling van vrouwen met pijn. Bij mannen met pijn op de borst denken artsen meteen aan een hartprobleem; bij vrouwen aan stress. Bij identieke klachten krijgt een man uitgebreide diagnostiek en een vrouw niet. Steegers gaat in op verschillen tussen mannen en vrouwen in alle biopsychosociale aspecten.
Zo hebben vrouwen tweemaal zoveel huidzenuwen en een actiever immuunsysteem dan mannen. Zelfs op moleculair niveau zijn er verschillen in pijnverwerking, perifeer en centraal. In de hersenen wordt pijn anders verwerkt in onder andere de thalamus, de amygdala en de Anterieure Cingulaire Cortex (ACC). Ook de farmacokinetiek en het effect van medicatie zijn verschillend: bij paracetamol is de halfwaardetijd bij vrouwen langer, de spiegel bij anti-neuropathische medicatie is bij vrouwen hoger bij gelijke dosering en bij opioïden zijn bijwerkingen groter dan bij mannen. Zelfs de rol van gliacellen en van cytokinen zijn anders bij vrouwen dan bij mannen.
Dat de invloed van psychosociale factoren op pijn bij vrouwen en mannen verschilt, was te verwachten. Zo is er bij mannen meer effect van sociale isolatie op pijn en heeft verlies van werk meer invloed dan bij vrouwen. Bij vrouwen is de invloed van stress groter: er is minder pijnremming bij chronische stress. In tegenstelling tot bij mannen, heeft het hebben van een relatie bij vrouwen geen beschermend effect.
Steegers besteedt ook aandacht aan specifieke oorzaken van pijn bij vrouwen zoals endometriose, polycysteus ovariumsyndroom (PCOS), menstruatie, bevalling en overgang. In de overgang lijkt vooral een mindere pijndemping in het zenuwstelsel een bepalende rol te spelen. Het laatste deel van het boek bestaat uit vijf ervaringsverhalen, steeds ingeleid door de theoretische achtergrond van de aandoening. De vrouwen in deze ervaringsverhalen hebben onder meer Multiple Sclerose (MS), Polycysteus ovariumsyndroom (PCOS) en een Anterior Cutaneous Nerve Entrapment Syndrome (ACNES).
Al met al een lezenswaardig boek: zowel voor de geïnteresseerde en theoretisch geschoolde leek, als voor zorgprofessionals, vrouwen én mannen. Wie herkent de eigen vooroordelen?
Gerelateerde artikelen NTR
De Pijnparadox
Seksualiteit in de reumatologiepraktijk: a subject too hot to handle – or not?
Het Subacromiaal Pijnsyndroom van de Schouder
Samenvatting richtlijnmodule Neuropathische pijn bij dwarslaesie
Gerelateerde artikelen Revalidatie Magazine
Revalidatie helpt kinderen en jongeren met SOLK
‘Sta open voor aanvullende behandeling’
Handboek Pijnrevalidatie
